ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމް

ހުރިހާ ރައީސުން މަރުކަޒީކޮށްގެން ކުރި ވެރިކަން ލާމަރުކަޒީ ކުރި ދެ އަހަރު

އިބްރާހިމް ޒަކީ

ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމަށް ގެނައި ބޮޑު ބަދަލާއެކު 2008 ވަނަ އަހަރު ގާނޫނުއަސާސީ އިސްލާހު ކުރިއިރު އެންމެ މުހިއްމު އެއް ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ހިމަނާފައި ވަނީ ގާނޫނުއަަސާސީގެ އަށްވަނަ ބާބުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ، ލާމަރުކަޒީ އުސޫލުން އިދާރީ ދާއިރާތައް ހިންގުމެވެ.

އެއީ ޒަމާނުއްސުރެ މާލެއަށް މަރުކަޒު، ކޮށްފައިވާ ބާރުތައް ލާމަރުކަޒު ކުރުމަށްޓަކައި ކުރަން ޖެހޭ ކަންކަން ކަނޑައަޅާފައިވާ ބާބެވެ.

ގާނޫނުއަސާސީގައި އެގޮތަށް ކަނޑައެޅުމާ ގުޅިގެން އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒުކޮށް ހިންގުމަށް އާ ގާނޫނެއް ވުޖޫދުކޮށް އެ ގާނޫނުގެ ދަށުން، މާލޭގައި އޮންނަ މައި ސަރުކާރުން އައްޔަންކުރަމުން އައި އަތޮޅުވެރިންނާއި، ކަތީބުންގެ ބަދަލުގައި ރައްޔިތުން އިންތިހާބު ކުރާ ކައުންސިލަރުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ، ސިޓީކައުންސިލްތަކާއި އަތޮޅުކައުންސިލް ތަކާއި ރަށު ކައުންސިލްތައް އުފެދިގެން ދިޔައެވެ.

މި ބަދަލާއެކު ވެސް ގާނޫނުތަކުގައި، އެއީ ރައްޔިތުންނަށް ބާރުދޭ ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމް ކަމަށް ކަނޑާފައި އޮތް ނަމަވެސް، ހުރިހާ ކަމެއްގައި ކައުންސިލްތަކަށް ޖެހުނީ މައި ސަރުކާރަށް ބަރޯސާ ވުމަށެވެެ. އެހެންކަމުން ގާނޫނުއަސާސީ އާއި ގާނޫނުން ލިބޭނެ ކަމަށް އުއްމީދުކުރި ފޮނިމީރުކަން އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ކައުންސިލްތަކަށް ލިބޭގޮތެއް ނުވިއެވެ.

ސަބަބަކަށް ވީ ރަށްރަށުގައި ތިބި ތައުލީމީ ޒުވާނުން އެ މަގާމުތަކަށް ކުރިމަތިލުމުގެ ޝައުގުވެރިކަން ނެތުމެވެ. އެހެންކަމުން ނަމެއްގައި ލާމަރުކަޒުވިޔަސް ކަމުގައި ކައުންސިލްތައް ހިނގަމުން އައީ މޮހޮނަށް ދީފައި އޮތް އޮޑިއެއް ހެނެވެ.

އެއްވެސް ސަރުކާރަކުން، ކައުންސިލްތަކަށް ދޭން ޖެހޭ ފުރިހަމަ ބާރުވެރިކަމެއް ދީފައެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެކި ގޮތްގޮތުން އައީ ކައުންސިލްތަކަށް ލިބެން ޖެހޭ ބާރުތައް މާލެއަށް މަރުކަޒު ކުރަމުންނެވެ. ހާއްސަކޮށް، ރައީސް އަބުދުﷲ ޔާމިންގެ ސަރުކާރުގައި އެކަން އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ.

އެގޮތުން ސިޓީ ކައުންސިލަށް ލިބިދޭ ބާރުތަކާއި އެ ކައުންސިލުން ދޭ ހިދުމަތްތައް ކަނޑައަޅާނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ރައީސް ޔާމީންގެ ސަރުކާރުން އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުސޫލުން ހިންގުމުގެ ގާނޫނަށް ގެނައި ބަދަލު ފާހަގަ ކޮށްލެވެއެވެ.

ނަމަވެސް ވޭތުވެދިޔަ ނުވަ އަހަރަށްފަހު މިހާރު މިއޮތް، އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ސަރުކާރުން، ކައުންސިލްތަކަށް ފުރިހަމަ ބާރުވެރިކަން މިވަނީ ލިބިދީފައެވެ.

ސަރުކާރަށް އޮތް، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ބޮޑު މެޖޯރިޓީގެ ބޭނުން ކުރައްވައިގެން، ގާނޫނުއަސާސީއާއި ލާމަރުކަޒީ ގާނޫނަށް އިސްލާހު ގެންނަވައި ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ބޮޑެތި ބާރުތަކެއް ކައުންސިލްތަކަށް ހޯދައިދީފައެވެ.

އެބާރުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިއްމު އެއް ބަދަލަކީ، ކައުންސިލްތައް މާލީ ގޮތުން ބާރުވެރި ކުރުމަށް ގެނައި ބަދަލެވެ. އެގޮތުން ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުގައި ހިމެނޭ ޑޮމެސްޓިކް ބަޖެޓުގެ 5 އިންސައްތަ ކައުންސިލްތަކަށް ދިނުމަށް ވަނީ ކަނޑައަޅައިފައެވެ. މީގެ އިތުރުން އެ ރަށެއްގެ އިހުތިސާސްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވަސީލަތްތަކުން ލިބޭ އާމްދަނީގެ ސީދާ 40 ޕަސެންޓް ކައުންސިލްތަކަށް ލިބުމާއި، މުނިސިޕަލް ހިދުމަތްތަކުން ލިބޭ އާމްދަނީ އެއްްކޮށް ކައުންސިލްތަކަށް ދިނުން ހިމެނެއެވެ.

ރަށްރަށުގައި ހިންގާ ފަސް މިލިއަން ރުފިޔާއިން ދަށުގެ މަޝްރޫއުތައް ހިންގުމުގެ ބާރު ކައުންސިލްތަކަށް ލިބިދިނުމާއި އަމިއްލަ ނަމުގައި ވިޔަފާރިކުރުމާއި ރަށުގެ ތަރައްގީއަށް ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރުމުގެ ބާރު ކައުންސިލްތަކަށް ގާނޫނުން ވަނީ ދީފައެވެ.

މީގެ އިތުރުން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ އަނެއްކަމަަކީ ކައުންސިލުތަކުގެ ސަރަހައްދުގެ އިހުތިސާސް ގާނޫނުން ކަނޑައަޅައި އެ އިހުތިސާސްގައިވާ ގުދުރަތީ އަދި އުމުރާނީ އެންމެހާ ވަސީލަތްތަކާއި ބިނާތަކާއި ނުއުފުލޭ ހަރުމުދާ ކައުންސިލުތަކުގެ މިލްކުވެރިކަމަށް ބަދަލުވެގެންދިއުމެވެ.

ކައުންސިލުން އެކަށައަޅާ ތަރައްގީގެ ޕްލޭންގެ ލަނޑުދަނޑިތައް ހާސިލްލުކުރުމުގެ ގޮތުން ކައުންސިލުން ކަނޑައަޅާ މަޝްރޫއަކަށް ނުވަތަ މަޝްރޫއުތަކަކަށް ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ ބޭންކެއް ނުވަތަ މާލީ އިދާރާއަކުން ލޯނު ނެގުމުގެ ބާރުވެސް ގާނޫނުން ވަނީ ކައުންސިްލތަކަށް ދީފައެވެ. ރަށުގެ ތަރައްގީގެ ޕްލޭންގައިވާ މަގުސަދެއް ހާލުކުރުމަށްޓަކައި އަމިއްލަ ފަރާތަކާއެކު ކައުންސިލަށް ވިޔަފާރިއެއްގައި ބައިވެރިވެ، ކުންފުންޏެއް އުފެއްދިދާނެ ކަމަށްވެސް ގާނޫނުގައި ބުުނެފައި ވެއެވެ.

މިހާތަނަށް އައިއިރު ކައުންސިލްތަކުގެ ދައުރު، ތިން އަހަރު ދުވަސް ކަމަށް އޮތުމުން ކައުންސިލްތަކަށް ރަނގަޅު ނަތީޖާއެއް ނެރުމަށް އޮތީ ވަރަށް ބޮޑު ދަތިކަމަކަށް ވެފަައެވެ. ނަމަވެސް ގާނޫނަށް ގެނައި ބަދަލާއެކު ކައުންސިލްތަކުގެ އުމުރު ވެސް ތިން އަހަރުން ފަސް އަހަރަށް ވަނީ ބަދަލު ކޮށްފައެވެ.

މީގެ އިތުރުން ކައުންސިލަރުން މަގާމުން ވަކި ނުކުރެވޭ ގޮތަށް ވެސް ގާނޫނު ވަނީ އިސްލާހުކޮށްފައެވެ. ކައުންސިލްތަކުގެ ބެލެނިވެރިފަރާތް ކަމުގައިވާ ލޯކަލް ގަވަމަންޓް އޮތޯރިޓީ (އެލްޖީއޭ)އަށްވެސް އެންމެ ބޮޑު ވަރަކަށް ކުރެވޭނެ ކަމަކީ ކައުންސިލަރަކު ތިން މަހަށް ސަސްޕެންޑް ކުރުމެވެ. އެ ނޫން ފިޔަވަޅެއް ނޭޅޭނެކަމަށް ގާނޫނުގައި ވަނީ ކަނޑައަޅައިފައެވެ.

މި ސަރުޔާރަކީ އަންހެނުން ބާރު ވެރިކުރުމަށް ހާއްސަ އަހަައްމިއްޔަތެއް ދިން ސަރުކާރެކެވެ. އެގޮތުން، ލާމަރުކަޒީ ގާނޫނުުންވެސް އެފަދަ ބާރުތަކެއް ވަނީ ކަނބަލުންނަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ.

ކައުންސިލްތަކުގެ 33 ޕަސެންޓު އަންހެނުންނަށް ދިނުމަށް ގާނޫނުގައި ވަނީ ކަނޑައަޅައިފައެވެ. އޭގެ އިތުރުން އަންހެނުންގެ ކޮމިޓީތައް އުފައްދައި އެފަރާތްތަކަށް އުޖޫރަ ލިބޭ ގޮތަށް އެފަރާތްތަކުގެ ހިދުމަތް ހޯދައި އަންހެނުން ބާރުވެރިކޮށް އެއީ ޒިންމާ އަދާކުރާ ބަޔަކަށް ހެދުމަށްވެސް ގާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައި ވެއެވެ.

ގާނޫނުން ކަނޑައަޅާފައިވާ މި ބާރުތައް އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވޭނީ އަންނަ މާޗު މަހު ބާއްވާ ކައުންސިލް އިންތިހާބުން ހޮވޭ ކައުންސިލަރުންނަށެވެ.

އެއީ މިހާރު މިއޮތް ކައުންސިލް ތަކަކީ، ކޮވިޑް 19 އާ ގުޅިގެން ކައުންސިލް އިންތިހާބު ނުބޭއްވި ލަސްކުރަން ޖެހުމުން، މިހާރު އޮތް ކައުންސިލްތަކުގެ ދައުރު ހަމަވެ ގާނޫނީ ހުސްކަމަކަށް ދިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި، ކުރިއަށް އޮތް ކައުންސިލް އިންތިހާބު ބާއްވައި މަގާމުތަކަށް ބޭފުޅުން އިންތިހާބުވަންދެން ދެމިއޮންނަ ގޮތަށް ސަންސެޓް ގާނޫނަކުން މުއްދަތު ދައންމާލާފައިވާ ކައުންސިލް ތަކަކަށްވާތީ އެވެ.

ލާމަރުކަރު ކުރުމަކީ ބުނާ ބަހަކުން ވާނޭ ކަމެއް ނޫން ކަމާއި އެކަމަށް ބޭނުންވަނީ ކަމުގެ ހެޔޮ ނިޔަތް އޮތުންކަން މި ސަރުކާރުން އަންނަނީ ސާބިތުކޮށްދެމުންނެވެ. ހަގީގީ މާނައިގައި ލާމަރުކަޒުކޮށް އެކަމާ ގުޅުންހުރި ކަންކަން ހުރިހާ ގޮތަކުންވެސް ތަންފީޒުކުރާތަން އަންނަނީ ފެންނަމުނެވެ.