ދުބާއީން ފުރައިގެން އިސްރާއީލުގެ ޓެލް އަވީވަށް ދަތުރުކުރަމުންދިޔަ ފްލައިދުބާއީގެ ފްލައިޓެއްގެ ތެރޭގައި އިއްޔެ ހެނދުނު ވަނީ ނުރައްކާތެރި އަދި ބިރުވެރި ހާދިސާއެއް ހިނގާފައެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 174 ފަސިންޖަރުން ގޮވައިގެން ދަތުރުކުރި ބޯއިންގ 737 މެކްސް 8 މަރުކާގެ މި ބޯޓުގެ ކޮކްޕިޓް ތެރޭގައި ހިނގި މި ހާދިސާއަކީ، ކޯ-ޕައިލެޓް ކެޕްޓަނަށް ހަމަލާދީ ބޯޓު ވައްޓާލަން މަސައްކަތްކުރުން ކަމަށް އިސްރާއީލުގެ އޮފިޝަލުން ވަނީ ތުހުމަތުކޮށްފައެވެ.

ގިނަ އަދަދެއްގެ އިސްރާއީލު ރައްޔިތުން ދަތުރުކުރި ފްލައިޓް އެފްޒެޑް1073 ގައި ހިނގި މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ބޯޓު ކުއްލި ހާލަތުގައި ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ތަބޫކް އެއާޕޯޓަށް ޖައްސާފައިވާއިރު، މިއީ ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި މަދަނީ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގައި ހިނގި އެންމެ ނުރައްކާތެރި އެއް ހާދިސާއެވެ. 2020 ވަނަ އަހަރު ގާއިމުކުރި އިބްރާހީމީ އެއްބަސްވުމުގެ (އަބްރަހަމް އެކޯޑްސް) ދަށުން ފެށި މި ދަތުރުތަކުގައި ހިނގި މި ހާދިސާގެ ސަބަބުން، ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމާމެދު ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައި ވަނީ ބޮޑެތި ސުވާލުތަކެއް އުފެދިފައެވެ.

ކޮކްޕިޓް ތެރޭގައި ހިނގި ހަމަނުޖެހުމާއި ބޯޓު ތިރިވުން

މަންޒަރު ދުށް ފަސިންޖަރުންނާއި އިސްރާއީލުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކާ ހަވާލާދީ މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ހަމަނުޖެހުން ފެށުނީ ބޯޓު އުރުދުންގެ މަތިން ދަތުރުކުރަމުން ދަނިކޮށެވެ. އޮމާނަށް ނިސްބަތްވާ ކަމަށް ބުނާ ކޯ-ޕައިލެޓް، އިންޑިއާގެ ރައްޔިތެއް ކަމަށްވާ ކެޕްޓަން ސްމިތު މަޗްހަރަށް ޖީބުވަޅިއަކުން ހަމަލާދީ، ބޯޓުގެ ކޮންޓްރޯލް އަތުލަން މަސައްކަތްކުރި ކަމަށް އިސްރާއީލުގެ އޮފިޝަލުން ވަނީ ތުހުމަތުކޮށްފައެވެ. ކެޕްޓަން ސްމިތު މަޗްހަރަކީ އިންޑިއާގެ ސްޕައިސްޖެޓްގައި ކުރިން މަސައްކަތްކޮށްފައިވާ، އަދި 9،750 ގަޑިއިރުގެ އުދުހުމުގެ ތަޖުރިބާ ހުރި ޕައިލެޓެކެވެ. މި ހަމަލާތަކުގައި ކެޕްޓަނަށް ބޮޑެތި އަނިޔާތަކެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، އޭނާ ވަނީ ކޮކްޕިޓްގެ ދޮރު ހުޅުވައި، ފަސިންޖަރުންނާއި ކްރޫންނަށް އެތެރެއަށް ވަދެވޭނެ ގޮތް ހަދައިދީފައެވެ. އިސްރާއީލުގެ ފޮރިން މިނިސްޓްރީން ވަނީ ކެޕްޓަން ސްމިތު މަޗްހަރަކީ 174 މީހުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރި ބަތަލެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކޮށްފައެވެ.

މި ހަމަނުޖެހުމުގެ ތެރޭގައި ބޯޓުގެ އުސްމިން ވަނީ ކުއްލިއަކަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައެވެ. ފްލައިޓް ޓްރެކިން ޑޭޓާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ގާތްގަނޑަކަށް 34،000 ފޫޓު މަތިން ދަތުރުކުރަމުންދިޔަ ބޯޓު، ދެ މިނެޓަށް ވުރެ ކުރު ވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި 16،600 ފޫޓަށް ތިރިކޮށްފައިވެއެވެ. ބައެއް ފަސިންޖަރުން ބުނާ ގޮތުގައި 30 ސިކުންތުގެ ތެރޭގައި 14،000 އަށް ވުރެ ގިނަ ފޫޓަށް ތިރިވިއެވެ. މި ވަގުތު ބޯޓުގެ ތެރޭގައި ބޮޑު ހާސްކަމެއް އުފެދި، މަތީގައި ހުންނަ ކޮމްޕާޓްމަންޓްތައް ހުޅުވި، ކަރަންޓު ދިޔަ ކަމަށް ފަސިންޖަރުންނާ ހަވާލާދީ ފޮކްސް ނިއުސްއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ. ބޯޓުގެ ކޮކްޕިޓުން ވަނީ އާންމު ކުއްލި ހާލަތް އަންގައިދޭ "ސްކުއޯކް 7700" ގެ ސިގްނަލް ފޮނުވާފައެވެ. އަދި އޭގެ ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއް ފަހުން، ހައިޖެކްކުރުން ނުވަތަ ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ބޯޓަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުން އަންގައިދޭ "ސްކުއޯކް 7500" ގެ ސިގްނަލްވެސް ފޮނުވާފައިވާ ކަމަށް އޭވިއޭޝަން ޑޭޓާތަކުން ދައްކައެވެ.

ކޮންޓްރޯލް ހޯދުމާއި ކުއްލި ހާލަތުގައި ޖެއްސުން

ކޮކްޕިޓްގެ ދޮރު ހުޅުވުމާއެކު، ބޯޓުގައި ތިބި ފަސިންޖަރުންނާއި ކްރޫން ވަނީ އެތެރެއަށް ވަދެ ކޯ-ޕައިލެޓް ހުއްޓުވާފައެވެ. އިސްރާއީލުގެ ޗެނަލް 12 އަށް މައުލޫމާތު ދެމުން، ކޯ-ޕައިލެޓް ހުއްޓުވުމުގައި ބައިވެރިވި ފަސިންޖަރެއް ކަމަށްވާ ޓްޒިކާ މާނޭސް ބުނި ގޮތުގައި، އޭނާ ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް 20 ނުވަތަ 25 މިނެޓު ނެގިއެވެ. ބައެއް ރިޕޯޓުތައް ބުނާ ގޮތުގައި އޭނާ ބަނދެފައިވަނީ ފޯނު ޗާޖުކުރާ ކޭބަލް ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. މި ނުރައްކާތެރި ދަނޑިވަޅުގައި ބޯޓުގެ ކޮންޓްރޯލް ނަގާފައިވަނީ، ފަސިންޖަރުންގެ ގޮތުގައި ދަތުރުކުރަމުންދިޔަ ފްލައިދުބާއީގެ އޮފް-ޑިއުޓީ ދެ ޕައިލެޓުންނެވެ. މި ދެ ޕައިލެޓުންގެ މަސައްކަތުން ބޯޓު ވަނީ ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ޕްރިންސް ސުލްތާން ބިން އަބްދުލްއަޒީޒް އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓަށް (ތަބޫކް އެއާޕޯޓަށް) ސަލާމަތުން ޖައްސާފައެވެ.

ބޯޓު ޖެއްސުމާއެކު، ސައުދީގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ވަނީ ހަރަކާތްތެރިވާން ފަށާފައެވެ. އަނިޔާވި ކެޕްޓަނާއި ކޯ-ޕައިލެޓް ވަގުތުން ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންގޮސް ފަރުވާދޭން ފަށާފައިވާއިރު، ހަމަލާދިން ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކޯ-ޕައިލެޓް ހުރީ ސައުދީ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައެވެ. ބޯޓުގައި ތިބި ފަސިންޖަރުންނަށް އެއްވެސް އަނިޔާއެއް ލިބިފައިނުވާއިރު، އެ މީހުން ފަހުން ވަނީ ފްލައިދުބާއީގެ އެހެން ބޯޓެއްގައި ޓެލް އަވީވަށް ގެންގޮސްފައެވެ. ޓެލް އަވީވަށް ދިއުމަށްފަހު ފަސިންޖަރުން ވަނީ މިއީ މުއުޖިޒާތެއް ކަމަށް ސިފަކޮށް، ސަލާމަތްވީތީ އުފާފާޅުކޮށްފައެވެ.

ރަސްމީ ފަރާތްތަކުގެ ބަޔާންތަކާއި ތަހުގީގު

މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން އެކި ފަރާތްތަކުން އަންނަނީ ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ވާހަކަދައްކަމުންނެވެ. އިސްރާއީލުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ ވީޑިއޯ މެދުވެރިކޮށް ދެއްވި ބަޔާނެއްގައި ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިއީ ބޯޓުގައި ތިބި އެންމެންނާއެކު ބޯޓު ވައްޓާލަން ދިން ހަމަލާއެކެވެ. އަދި ފަސިންޖަރުންނާއި ފަޅުވެރިންގެ ކުރި ހިތްވަރުގަދަ މަސައްކަތަށް ވަނީ ތައުރީފުކުރައްވާފައެވެ. އިސްރާއީލުގެ ޑިފެންސް މިނިސްޓަރު އިސްރާއީލް ކާޓްޒް ވަނީ މިއީ ޖިހާދީ ޓެރަރިސްޓް ހަމަލާއެއް ކަމަށް ސިފަކުރައްވައިފައެވެ. ނަމަވެސް، ފްލައިދުބާއީން ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި ބުނެފައިވަނީ ކޮކްޕިޓްގައި "ހަމަނުޖެހުމެއް" ހިނގާފައިވާ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް މިކަން ހިނގަން މެދުވެރިވި ސަބަބު އަދި ނޭނގޭ ކަމަށެވެ. އަދި ތަހުގީގު ނުނިމެނީސް މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ގޮތް ނުނިންމުމަށް އެ ކުންފުނިން ވަނީ އެދިފައެވެ.

ޔޫއޭއީގެ ޖެނެރަލް ސިވިލް އޭވިއޭޝަން އޮތޯރިޓީ (ޖީސީއޭއޭ) އިން ބުނި ގޮތުގައި، ފްލައިޓުގައި ހާދިސާއެއް ހިނގާފައިވެއެވެ. އަދި އެކަން ކޮންޓްރޯލްކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، މި ހާދިސާގެ ފުރިހަމަ ތަހުގީގެއް މިހާރު ފަށާފައިވާ ކަމަށް އެ އޮތޯރިޓީން ބުނެފައިވެއެވެ. މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ފްލައިދުބާއީން ވަނީ އިސްރާއީލަށް ކުރާ ދަތުރުތައް ވަގުތީ ގޮތުން މެދުކަނޑާލާފައެވެ. ޗައިނާގެ ޝިންހުއާ ނިއުސް އޭޖެންސީން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އިސްރާއީލަށް ދަތުރުކުރުމަށް ފްލައިދުބާއީއަށް ދީފައިވާ ހުއްދަ ބާތިލުކުރުމާމެދު އިސްރާއީލުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން އަންނަނީ ވިސްނަމުންނެވެ. އޮންލައިންކޮށް ފެތުރެމުންދާ ތަފާތު ވާހަކަތަކާއި ރަސްމީ އިދާރާތަކުގެ ބަޔާންތަކާ ދެމެދު ފަރަގުތަކެއް ހުރިއިރު، ހަގީގަތް ސާފުވާނީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ތަހުގީގަށްފަހު ކަމަށް ކަމާބެހޭ މާހިރުން ފާހަގަކުރެއެވެ.

ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ސަލާމަތާއި ޕައިލެޓުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން

މި ހާދިސާގެ ސަބަބުން ކޮމާޝަލް އޭވިއޭޝަންގެ ކޮކްޕިޓް ސެކިއުރިޓީއާމެދު ވަނީ ބޮޑެތި ކަންބޮޑުވުންތަކެއް އުފެދިފައެވެ. ހާއްސަކޮށް ޕައިލެޓުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތައް އިތުރަށް ހަރުދަނާކުރަން ޖެހިފައިވާކަން މިކަމުން ހާމަވެއެވެ.

އެމެރިކާގެ ސެނެޓުން 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެންބަރު މަހުގެ ފަހުކޮޅު ފާސްކުރި "ޖޯން އޭ ހައުސަރ މެންޓަލް ހެލްތު އިން އޭވިއޭޝަން އެކްޓް" ފަދަ ގާނޫނުތަކަކީ، ޕައިލެޓުންގެ ނަފްސާނީ މައްސަލަތައް ފޮރުވުމުގެ ބަދަލުގައި އެކަންކަމަށް ފަރުވާ ހޯދުމަށް ބާރުއަޅާ ގާނޫނުތަކެކެވެ. މި ގާނޫނުގެ ދަށުން، އޭވިއޭޝަން މެޑިކަލް އެގްޒަމިނަރުން ތަމްރީނުކުރުމަށް އަހަރަކު 15 މިލިއަން ޑޮލަރު ހޭދަކުރުމަށް ވަނީ ނިންމާފައެވެ. މިފަދަ ހާދިސާތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި، ޕައިލެޓުންގެ ސްކްރީނިން މަރުހަލާތައް މިހާރަށްވުރެ ހަރުދަނާކުރަން ޖެހޭކަމަށް އޭވިއޭޝަން ދާއިރާގެ ތަޖުރިބާކާރުން ގަބޫލުކުރެއެވެ.

މި މައްސަލައިގެ ތަހުގީގު މިހާރު ކުރިއަށްދާއިރު، ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާއި، ޔޫއޭއީ އަދި އިސްރާއީލުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން އަންނަނީ ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރަމުންނެވެ. މި ތަހުގީގުން ނުކުންނަ ނަތީޖާއެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ކުރިއަށް އޮތް ތާނގައި ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ސަލާމަތީ ގަވާއިދުތަކަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. މިވަގުތު އެންމެ ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ދެވިފައިވަނީ ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ ކޯ-ޕައިލެޓްގެ ތަހުގީގަށާއި، ބޯޓުގެ ފްލައިޓް ޑޭޓާ ރެކޯޑަރުން ލިބޭ މައުލޫމާތުތަކަށެވެ.