މި އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު އެމެރިކާއިން އިސްވެ އޮވެ އިރާނަށް ހަމަލާ ދީގެން ފެށި ހަނގުރާމަ، ކުއްލި ގޮތަކަށް ދެ ހަފުތާގެ މުއްދަތަކަށް މެދުކަނޑާލުމަށް ދެ ގައުމުން އެއްބަސްވެއްޖެއެވެ. އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް މިކަން އިއުލާނުކުރެއްވީ، އީރާނުގެ އުމްރާނީ ތަރައްގީގެ މުހިންމު ބިނާތަކަށް ހަމަލާދީ، މުޅި ޙަޟާރަތު ނައްތާލާނެ ކަމަށް އިންޒާރުދެއްވުމަށްފަހު، އެ ހަމަލާތައް ދިނުމަށް ކަނޑައަޅާފައި އޮތް ސުންގަޑި ހަމަވާން އެންމެ ގަޑިއިރަކަށް ވެފައި ވަނިކޮށެވެ.

މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، ދުނިޔޭގެ ތެލުގެ ވިޔަފާރީގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް މަގު ކަމަށްވާ ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅި އަލުން ހުޅުވާލުމަށް އީރާނުން ވަނީ އެއްބަސްވެފައެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ މެދުވެރިވުމާއެކު ވެވުނު މި އެއްބަސްވުމަކީ، މެދުއިރުމަތީގެ މަސްރަހު އިތުރަށް ގޯސްވިޔަ ނުދިނުމަށް އެޅުނު މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމުގައި މާހިރުން ސިފަކުރެއެވެ. މި އެއްބަސްވުމާއެކު، ދުނިޔޭގެ އިގުތިސާދަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ބޮޑު ނުރައްކަލަކަށް ވަގުތީ ހައްލެއް ލިބި، ޑިޕްލޮމެސީއަށް ވަނީ އާ ފުރުސަތެއް ހުޅުވިފައެވެ.

ހަނގުރާމައިގެ ފަސްފަހަތާއި ނުރައްކާތެރިކަން

މި އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ 28 ވަނަ ދުވަހު ފެށި މި ހަނގުރާމައަށް ހަ ހަފުތާ ވެފައިވާއިރު، މިއީ ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި މެދުއިރުމަތީގައި ހިނގަމުންދާ އެންމެ ނުރައްކާތެރި އެއް ކުރިމަތިލުމެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، މިހާތަނަށް އެކި ގައުމުތަކުން 5،000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އީރާނުގެ 1،600 އަށްވުރެ ގިނަ އާންމު ރައްޔިތުން ހިމެނެއެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އީރާނުން ވަނީ ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅި ބަންދުކޮށްފައެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ ބާޒާރަށް ނެރޭ ތެލުގެ 20 އިންސައްތަ ދަތުރުކުރާ މަގު ކަމަށްވުމުން، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު ވަނީ އިންތިހާއަށް އުފުލިފައެވެ. މީގެ ކުރިންވެސް އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު މި ކަނޑުއޮޅީގެ މައްސަލައިގައި ބޮޑެތި ކުރިމަތިލުންތަކެއް ހިނގާފައިވެއެވެ.

މި ހާލަތުގައި އެމެރިކާގެ ރައީސް ޓްރަމްޕް ވަނީ އީރާނަށް ވަރުގަދަ އިންޒާރުތަކެއް ދެއްވައިފައެވެ. އޭޕްރީލް 7 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ ގެ ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅި ނުހުޅުވައިފިނަމަ، އީރާނުގެ ކަރަންޓު އުފައްދާ މަރުކަޒުތަކާއި ފާލަންތައް ފަދަ އުމްރާނީ ބިނާތައް ފުނޑުފުނޑުކޮށްލާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު އެމެރިކާއިން ދިނެވެ. އަދި ހަމަލާ ދިނުމަށް އެމެރިކާގެ ބީ-52 މަރުކާގެ ބޮންއަޅާ ބޯޓުތައް އީރާނާ ދިމާއަށް ދަތުރުފެށި ކަމަށްވެސް ރިޕޯޓުތައް ބުނެފައިވެއެވެ. އީރާނުގެ ރައްޔިތުން ވަނީ ކަރަންޓު އުފައްދާ މަރުކަޒުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި އިންސާނީ ފާރުތަކެއްވެސް ހަދާފައެވެ. އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން ވަނީ އީރާނުގެ ތެޔޮ އެކްސްޕޯޓުކުރާ މައި މަރުކަޒު ކަމަށްވާ ޚާރްގް ޖަޒީރާއަށްވެސް ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކެއް ދީފައެވެ. ނަމަވެސް، އދ. އާއި ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުން ވަނީ، އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އަމާޒުކޮށް ދޭ މިފަދަ ހަމަލާތަކަކީ ހަނގުރާމައިގެ ޖަރީމާއަކަށް ވެދާނެ ކަމުގެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ.

ޓްރަމްޕްގެ ހުށަހެޅުމާއި އީރާނުގެ ޝަރުތުތައް

ހަމަލާތައް ދެ ހަފުތާއަށް މެދުކަނޑާލުމަށް ޓްރަމްޕް އެއްބަސްވެވަޑައިގަތީ މައިގަނޑު އެއް ޝަރުތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ. އެއީ ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅި ފުރިހަމައަށް، ވަގުތުން، އަދި ރައްކާތެރިކަމާއެކު ހުޅުވާލުމެވެ. ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އެމެރިކާއިން ކަނޑައެޅި އަސްކަރީ އަމާޒުތަކަށް މިހާރު ވަނީ ވާސިލުވެވިފައެވެ. އަދި އީރާނުން ހުށަހަޅާފައިވާ 10 ނުކުތާގެ ސުލްހައިގެ ހުށަހެޅުމަކީ، މަޝްވަރާކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ރަނގަޅު އަސާސެއް ކަމަށްވެސް އެމެރިކާއިން ވަނީ ގަބޫލުކޮށްފައެވެ. މިއީ ދެ ފަރާތުންވެސް ހަމަލާތައް ބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލާނެ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ޓްރަމްޕް ސިފަކުރެއްވިއެވެ.

އީރާނުން ހުށަހެޅި 10 ނުކުތާގެ ޕްލޭންގައި ގިނަ ކަންތައްތަކަކަށް ޑިމާންޑުކޮށްފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، ހަނގުރާމަ ދާއިމީކޮށް ހުއްޓާލުމާއި، އީރާނާ ދެކޮޅަށް އަޅާފައިވާ ދަތިކުރުމުގެ ހުރިހާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އުވާލުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޔުރޭނިއަމް ފައްކާކުރުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމަށާއި، މެދުއިރުމަތިން އެމެރިކާގެ ސިފައިން ފޭބުމަށްވެސް އީރާނުން ވަނީ ޝަރުތުކޮށްފައެވެ. ހަމައެހެންމެ، ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅީގެ ކޮންޓްރޯލް އީރާނުގެ ދަށުގައި ބޭއްވުމަށާއި، ހަނގުރާމައިގައި ލިބުނު ގެއްލުންތައް މަރާމާތުކުރުމަށްޓަކައި އެ ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ ބޯޓުފަހަރުން ޓޯލް ނެގުމުގެ ހުއްދައަށްވެސް އީރާނުން ވަނީ އެދިފައެވެ. އީރާނުގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު އައްބާސް އަރަގްޗީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ކުރިއަށް އޮތް ދެ ހަފުތާގައި އީރާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއާ ގުޅިގެން ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅިން ރައްކާތެރިކަމާއެކު ދަތުރުކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހިގެންދާނެއެވެ.

އެއްބަސްވުމަށް އާދެވުނު މައިގަނޑު ސަބަބުތައް

މިފަދަ ދަނޑިވަޅެއްގައި ދެ ގައުމުން ދޫދީ، އެއްބަސްވުމަކަށް އައުމުގެ ފަހަތުގައި ސްޓްރެޓީޖިކް މުހިންމު ސަބަބުތަކެއް ވެއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު ޝެހްބާޒް ޝަރީފާއި އަސްކަރީ ވެރިޔާ އާސިމް މުނީރު އަދާކުރެއްވި މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރެވެ. ޕާކިސްތާނުން ވަނީ ޑިޕްލޮމެސީއަށް ފުރުސަތު ދިނުމުގެ ގޮތުން ދެ ހަފުތާގެ މުއްދަތެއް ދިނުމަށް ޓްރަމްޕްގެ ކިބައިން އެދިވަޑައިގެންފައެވެ. އަދި ހެޔޮ ނިޔަތް ދެއްކުމުގެ ގޮތުން ކަނޑުއޮޅި ހުޅުވާލުމަށް އީރާނަށްވެސް ބާރުއެޅިއެވެ. އީރާނުގެ އެތެރޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް ބަލާއިރު، އީރާނުގެ އާ ރޫހާނީ ލީޑަރު މުޖްތަބާ ޚާމަނާއީ އާލާސްކަންފުޅާ އުޅުއްވާތީ، ގައުމުގެ ހިންގުމުގައި ވަނީ ހުސްކަމެއް އުފެދިފައެވެ. މިފަދަ ނާޒުކު ވަގުތެއްގައި ބޮޑު ހަނގުރާމައަކާ ކުރިމަތިލުމަކީ އީރާނަށް އެންމެ މަސްލަހަތު ހުރިގޮތެއް ނޫނެވެ.

އީރާނުގެ ނަޒަރުން ބަލާއިރު، މި އެއްބަސްވުމަށް އައުމަށް މަޖުބޫރުވި އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ ގައުމުގެ އުމްރާނީ ބިނާތައް އެއްކޮށް ހަލާކު ވެ، އާންމު ރައްޔިތުންގެ ފުރާނައަށް އޮތް ނުރައްކާ ބޮޑުވުމެވެ. އެމެރިކާގެ ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން ކަރަންޓާއި ފެނުގެ ޚިދުމަތް ކެނޑި، ގައުމު އެއްކޮށް ހުއްޓުމަކަށް އައުމުގެ ބިރު އޮތެވެ. އެހެންކަމުން، ދެ ހަފުތާގެ މުއްދަތެއް ހޯދުމަކީ އީރާނަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ލުޔެކެވެ. އަދި ބޮޑު ކާމިޔާބެކެވެ. އަނެއްކޮޅުން، ޓްރަމްޕްގެ ސަރުކާރަށްވެސް މި އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ސިޔާސީ މަންފާތަކެއް ލިބެއެވެ. ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅި ހުޅުވާލަން އެއްބަސްވުމާއެކު، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު ވަނީ ވަގުތުން ދަށަށް ގޮސްފައެވެ. މިއީ އެމެރިކާގެ އިގުތިސާދަށް އޮތް ބޮޑު ޕްރެޝަރަކަށް ލިބުނު ހައްލެކެވެ.

ކުރިއަށް އޮތް ދުވަސްތަކުގެ މިސްރާބު

މި ވަގުތީ އެއްބަސްވުމާއެކު، ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުން މިހާރު އިންތިޒާރުކުރަމުން އަންނަނީ ކުރިއަށް އޮތް ސުލްހައިގެ މަޝްވަރާތަކަށެވެ. މި އެއްބަސްވުމާއެކު، އެމެރިކާގެ ތެލުގެ ބެންޗްމާކް ކަމަށްވާ ވެސްޓް ޓެކްސަސް އިންޓަމީޑިއޭޓްގެ އަގު ވަނީ ބައިގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި 9 އިންސައްތަ ދަށަށް ގޮސް، ފީފާއެއް 96 ޑޮލަރަށް ވެއްޓިފައެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ އިގުތިސޯދަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެކެވެ. އެމެރިކާގެ ޚާއްސަ މަންދޫބު ސްޓީވް ވިޓްކޮފް އާއި އެހެނިހެން އިސް އޮފިޝަލުން މިހާރު އަންނަނީ މަޝްވަރާތަކަށް ތައްޔާރުވަމުންނެވެ.

ނަމަވެސް، މެދުއިރުމަތީގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން އަދިވެސް އޮތީ ނާޒުކު ފައްތަރެއްގައެވެ. އިސްރާއީލުންވެސް މި ދެ ހަފުތާގެ ސީސްފަޔަރަށް އެއްބަސްވެފައިވީ ނަމަވެސް، މަޝްވަރާތައް ނާކާމިޔާބުވެއްޖެނަމަ އަލުން ހަމަލާދޭން ތައްޔާރަށް އޮތްކަމުގެ އިންޒާރު އިސްރާއީލުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ވަނީ ދީފައެވެ. އީރާނުން ހުށަހަޅާފައިވާ 10 ނުކުތާގެ ޕްލޭންގައި ހުރި ޝަރުތުތަކަކީ އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލަށް ފަސޭހައިން ގަބޫލުކުރެވޭނެ ކަންތައްތަކަކަށް ނުވުމުން، ދާއިމީ ސުލްހަޔަކަށް ވާސިލުވުމަކީ ދަތި ކަމަކަށް ވާނެއެވެ. މިކަމުގެ ނަތީޖާ އެނގިގެންދާނީ، އަންނަ ހުކުރު ދުވަހު ޕާކިސްތާނުގެ އިސްލާމްއާބާދުގައި ފެށުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ދެ ގައުމުގެ ރަސްމީ މަޝްވަރާތަކަށްފަހުގައެވެ.