ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަސިޓީން އިންތިޒާމުކޮށްގެން ބާއްްވާ އިންޓަނޭޝަނަލް ކޮންފަރެންސް އޮން އިންޓެލެކްޗުއަލް އެޑްވާންސްމަންޓް (އައިސީއައިއޭ) ވެފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވާސިޓީގެ ދިރާސާތަކާއި ފިކުރީ ވިސްނުންތަކާއި އަދި އިލްމީ މުހާވަރާތަކުގެ ބަދަލުކުރުންތައް ހާމަކޮށްދޭ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް މަންސައަށެވެ. ވަރަށް އާދައިގެ މަދު އިލްމުވެރިންކޮޅަކާއެކު 2016 ވަނަ އަހަރު ފެށި މި ހަރަކާތް މިހާރު ވަނީ ތަފާތު ދާއިރާތަކުން ކަރުދާސް ހުށަހަޅާ ބައިނަލްއަގުވާމީ ބޮޑު އެކަޑެމިކް އެއްވުމަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ. ދިރާސާ ކަރުދާސް ހުށަހަޅާ މިންވަރު މިހާރު ވަނީ ހަ ގުނައަށް އިތުރުކުރެވިފައެވެ.

މަހާސިންތާގެ ފެށުމާއި އައި ބަދަލުތައް

އައިސީއައިއޭ ފުރަތަމަ ފެށިގެން އައީ 2016 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ މި މަހާސިންތާ މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ "އިންޓަނޭޝަނަލް ކޮންފަރެންސް އޮން އިސްލާމިކް އަވޭކެނިން" ގެ ނަމުގައެވެ. ނަމަވެސް 2019 ވަނަ އަހަރު މި ނަން ވަނީ ބަދަލުކޮށްފައެވެ. އެއީ މިހާރު ބޭނުންކުރަމުން އަންނަ "އިންޓަނޭޝަނަލް ކޮންފަރެންސް އޮން އިންޓެލެކްޗުއަލް އެޑްވާންސްމަންޓް" ގެ ނަމަށެވެ.

މި ބަދަލު ގެނެވުނީ ދާއިރާ ފުޅާ އިލްމީ މިސްރާބަކަށް ދިއުމުގެ ބޭނުމުގައެވެ. ދިރާސީ މައުލޫމާތު ހިއްސާކުރުމުގެ މަންސައެއްގެ ގޮތުގައި މި މަހާސިންތާގެ ގާބިލުކަން އިތުރުކުރުމަކީވެސް މި ބަދަލުގެ މުހިންމު ބޭނުމެކެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު މެދުކެނޑުމެއްނެތި ބާއްވަމުން އަންނަ މި މަހާސިންތާ މެދުވެރިކޮށް އިލްމުވެރިންނަށް ގިނަ ފުރުސަތުތަކެއް ވަނީ ފަހިކޮށްދީފައެވެ.

ރާއްޖޭގައި މަތީ ތައުލީމާއި ދިރާސާކުރުމުގެ ސަގާފަތް އާލާކުރުމަށް މި މަހާސިންތާގެ ދައުރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. މިގޮތުން ތަފާތު ދާއިރާތަކުގެ ފަންނުވެރިންނާއި އިލްމުވެރިން އެއްތަނަކުން ބައްދަލުވެ، ހިޔާލު ބަދަލުކުރުމުގެ މަގު ވަނީ ތަނަވަސްވެފައެވެ.

ދިރާސާ ހުށަހެޅުންތަކުގެ މަރުހަލާތައް

އައިސީއައިއޭގެ ފުރަތަމަ ދިހަ އަހަރުގެ ތާރީހު މައިގަނޑު ތިން މަރުހަލާއަކަށް ބަހާލެވެއެވެ. މި މަރުހަލާތަކުން މަހާސިންތާގެ ކުރިއެރުމާއި ގޮންޖެހުންތައް ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ.

ބިންގާ އެޅުމުގެ މަރުޙަލާ (2016–2020)

ފުރަތަމަ މަރުހަލާގައި ދިރާސީ ހުލާސާ ހުށަހެޅުންތައް އުޅުނީ އާދައިގެ މިންވަރެއްގައެވެ. މިގޮތުން އާންމުކޮށް އަހަރަކު ހުށަހެޅިފައިވަނީ 30 އާއި 40 އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށެވެ. މިއީ މަހާސިންތާގެ ފެށުމުގެ ދުވަސްވަރު ކަމަށްވުމާއެކު، ބޮޑަށް ފޯކަސް ކުރެވިފައި އޮތީ ބިންގާ އެޅުމަށެވެ.

31 އޮގަސްޓް 2026، މާލެ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވާސިޓީ (އައިޔޫއެމް) އިން ބޭއްވި އިންޓަނޭޝަނަލް ކޮންފަރެންސް އޮން އިންޓެލެކްޗުއަލް އެޑްވާންސްމަންޓް (އައިސީއައިއޭ) ނިންމުމުގެ ރަސްމިއްޔާތު --- ވަން ފޮޓޯ: ހަމްދާން އަހުމަދު

ކޯވިޑް-19 ގެ އާލަމީ ވަބާގެ ސަބަބުން 2020 ވަނަ އަހަރު މި އަދަދު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށަށް ގޮސްފައެވެ. އެ އަހަރު ހުށަހެޅުނީ އެންމެ 24 ކަރުދާހެވެ. މިއީ މުޅި ދިހަ އަހަރުގެ ތެރޭގައިވެސް އެންމެ މަދުން ކަރުދާސް ހުށަހެޅުނު އަހަރެވެ.

އަލުން އިއާދަވުމާއި ފުޅާވުން (2021–2023)

ދެވަނަ މަރުހަލާ ފާހަގަކުރެވުނީ އަލުން އިއާދަވެ ކުރިއެރުން ހޯދި ދުވަސްވަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެގޮތުން 2021 ވަނަ އަހަރު ހުށަހެޅުންތަކުގެ އަދަދު ވަނީ 55 އަށް އިތުރުވެފައެވެ. ކޮވިޑުގެ އާލަމީ ވަބާގެ ދަތިކަމަށްފަހު މިއީ ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.

އޭގެ ފަހުން މި އަދަދު އިތުރުވަމުން ގޮސް 2023 ވަނަ އަހަރު 76 އަށް އެރިއެވެ. މި ދުވަސްވަރު ފާހަގަކުރެވުނީ އިލްމީ ކަރުދާސްތައް ހުށަހަޅާ ފަރާތްތަކުގެ ޝައުގުވެރިކަން އަލުން އިތުރުވާން ފެށި ދުވަސްވަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިއީ މަހާސިންތާގެ ކުރިއެރުމަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު އާރޯކަމެކެވެ.

އެންމެ ބޮޑު ކުރިއެރުން ފެނުނު މަރުހަލާ (2024–2025)

ފަހުގެ ދެ އަހަރަކީ މަހާސިންތާއަށް އެންމެ ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ލިބުނު ދުވަސްވަރެވެ. އެގޮތުން 2024 ވަނަ އަހަރު ހުށަހެޅުންތަކުގެ އަދަދު ވަނީ 184 އަށް އަރާފައެވެ. މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅައިބަލާއިރު ދެ ގުނައަށްވުރެ ބޮޑު އިތުރުވުމެކެވެ. ހަމައެއާއެކު 2025 ވަނަ އަހަރުވެސް މި އަދަދު ވަނީ 181 ގައި ހިފެހެއްޓިފައެވެ. މި ހިސާބުތަކުން ދައްކުވައިދެނީ އައިސީއައިއޭ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޮޑު ކާމިޔާބީއަކަށް ވާސިލުވެ، އިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި މަގުބޫލުކަން ހޯދާފައިވާ ކަމެވެ.

ބައިވެރިންގެ ނިސްބަތާއި ބައިނަލްއަގުވާމީ ސަމާލުކަން

މަހާސިންތާގެ ކުރީކޮޅުގެ އަހަރުތަކުގައި އެންމެ ގިނައިން ބައިވެރިވީ ދިވެހި އިލްމުވެރިންނެވެ. ހާއްސަކޮށް 2016 އަދި 2017 ވަނަ އަހަރު އެތެރޭގެ ބައިވެރިވުން ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވުނެވެ. މިއިން ދައްކައިދެނީ ދިވެހި އިލްމީ މުޖުތަމައުގައި މި މަހާސިންތާގެ ބިންގާ އެޅިގެންދިޔަ ގޮތެވެ.

މަހާސިންތާ ފުޅާވަމުން ދިޔަވަރަކަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ބައިވެރިވުން ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. އެގޮތުން 2024 ވަނަ އަހަރަކީ 53 ބައިވެރިންނާއެކު އެންމެ ގިނައިން ބޭރު ގައުމުތަކުގެ ފަރާތްތަކުން ބައިވެރިވި އަހަރެވެ. މިގޮތުން ބައިނަލްއަގުވާމީ ސަމާލުކަން ލިބި، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ދިރާސާވެރިން ވަނީ ބައިވެރިވެފައެވެ.

އެ އަހަރު ވަނީ ކޮންފަރެންސްގެ ކުރިން ބޭއްވޭ 12 މަސައްކަތު ބައްދަލުވުމެއް ބާއްވާފައެވެ. މިއީ އެންމެ ގިނަ އަދަދަކަށް މަސައްކަތު ބައްދަލުވުންތައް ބޭއްވި އަހަރެވެ. މީގެ ސަބަބުން ބައިވެރިންނަށް އަމަލީ ތަޖުރިބާތަކެއް ހާސިލުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ފަހިވެގެންދިޔައެވެ.

31 އޮގަސްޓް 2026، މާލެ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވާސިޓީ (އައިޔޫއެމް) އިން ބޭއްވި އިންޓަނޭޝަނަލް ކޮންފަރެންސް އޮން އިންޓެލެކްޗުއަލް އެޑްވާންސްމަންޓް (އައިސީއައިއޭ) ނިންމުމުގެ ރަސްމިއްޔާތު --- ވަން ފޮޓޯ: ހަމްދާން އަހުމަދު

މުޅި ދިހަ އަހަރަށް ބަލާއިރު ގައުމީ ފެންވަރުގެ ބައިވެރިވުން އެންމެ މައްޗަށް ދިޔައީ 2025 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެ އަހަރު 72 އަށްވުރެ ގިނަ ދިވެހި ބައިވެރިން ވަނީ ބައިވެރިވެފައެވެ. މިއިން ދައްކުވައިދެނީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރު ދަމަހައްޓަމުން، ގައުމީ ބައިވެރިވުންވެސް އިތުރުވަމުން އަންނަކަމެވެ.

އިލްމީ ކަރުދާސްތައް ހުށަހެޅުނު ބަސްތައް

ދިހަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ހުށަހެޅުނު ކަރުދާސްތަކުގެ މައިގަނޑު ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހެވެ. އެގޮތުން 2024 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސި ބަހުން ހުށަހެޅުނު އަދަދު ވަނީ 78 އަށް އަރާފައެވެ. މިއީ އިލްމީ އަދި ބައިނަލްއަގުވާމީ މުއާމަލާތްތަކުގެ މައިގަނޑު ވަސީލަތަކީ އިނގިރޭސި ބަސްކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.

އިނގިރޭސި ބަހުގެ އިތުރުން އަރަބި އަދި ދިވެހި ބަހުންވެސް ވަނީ ގިނަ ކަރުދާސްތަކެއް ހުށަހަޅައިފައެވެ. އެގޮތުން 2019 ވަނަ އަހަރު އަރަބި ބަހުން 25 ކަރުދާސް ހުށަހެޅިއެވެ. މިއީ އެހެން އަހަރުތަކާ އަޅައިބަލާއިރު އަރަބި ބަހުން ހުށަހެޅުނު ކަރުދާސްތައް އެންމެ ގިނަވި އަހަރެވެ.

ހަމައެހެންމެ މިދިޔަ އަހަރު ދިވެހި ބަހުން 25 ކަރުދާސް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. މިއީ ތަފާތު ބަސްބަހަށް ޖާގަދީގެން ޢިލްމީ ލިޔުންތަކަށް މި މަހާސިންތާއިން ކުރާ ގަދަރު ހާމަވާ ކަމެކެވެ. ގިނަ ބަސްބަހުން ދިރާސާތައް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު އޮތުމަކީ މަހާސިންތާގެ މުއްސަނދިކަން އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

ކުރިމަގުގެ ތަސައްވުރާއި އާ މިސްރާބު

އައިސީއައިއޭގެ ކުރިއަށް އޮތް ދިހަ އަހަރަށް ބަލާއިރު ފެންނަނީ އިތުރަށް ފުޅާވެގެންދާނެ މަންޒަރެކެވެ. ކުރިއަށް އޮތް މަރުހަލާގައި ބައިނަލްއަގުވާމީ އެއްބާރުލުން ފުޅާކުރުމަށް ވަނީ އަމާޒު ހިފައިފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އެހެން ޔުނިވަސިޓީތަކާއި ދިރާސީ މަރުކަޒުތަކާ ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުން ހިމެނެއެވެ.

މަޝްވަރާއަށް އިތުރު ފުރުސަތުތައް ހުޅުވާލުމަކީވެސް ކުރިމަގުގެ މުހިންމު އަމާޒެކެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ވަށްމޭޒު މަޝްވަރާތަކާއި އާންމު ބައްދަލުވުންތަކުގެ އިތުރުން ގުޅުންބަދަހިކުރުމުގެ ހާއްސަ ޖާގަތައް ހަމަޖެއްސުމަށް ވަނީ ރާވާފައެވެ. މިއީ ދެމެހެއްޓެނިވި އިލްމީ ބަދަލުކުރުންތަކަށް މަގުފަހިކޮށްދޭނެ ކަންކަމެވެ.

30 އޮގަސްޓް 2026، މާލެ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވާސިޓީ (އައިޔޫއެމް) އިން ބާއްވާ އިންޓަނޭޝަނަލް ކޮންފަރެންސް އޮން އިންޓެލެކްޗުއަލް އެޑްވާންސްމަންޓް (އައިސީއައިއޭ) ފެށުން --- ފޮޓޯ: އައިޔޫއެމް

އައިސީއައިއޭގެ 11 ވަނަ އަހަރުގެ ހަރަކާތްތައް މިދިޔަ އާދިއްތަ އަދި ހޯމަ ދުވަހު ވަނީ ބާއްވައިފައެވެ. ވޭތުވެދިޔަ ދިހަ އަހަރުތަކުގެ ކާމިޔާބީތަކުން ދައްކައިދެނީ، މިއީ އިލްމީ ހިޔާލުތައް ހިއްސާކޮށް މުޖުތަމައުގެ ކުރިއެރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ހަރުދަނާ މަންސައެއް ކަމެވެ. ރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަސިޓީން އަންނަނީ މި ކާމިޔާބީތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައިވެސް އިލްމީ ދިރާސާތަކަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ފުރުސަތުތައް ފަހިކޮށްދިނުމަށް މަސައްކަތްކުރަމުންނެވެ.