އުމުރުން 65 އަހަރުގެ އާމިނަތު އޭނާގެ ފޯނުން ވީޑިއޯ ކޯލެއް މެދުވެރިކޮށް މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ އޭނާގެ މާމަދަރިންނާ ވާހަކަދައްކަމުންދިޔައެވެ. ރަށުގެ ހިމޭން މާހައުލުގައި އެކަނި ދިރިއުޅެމުންދާ އާމިނަތަށް، އޭނާގެ އާއިލާގެ މެންބަރުންނާ ގުޅިފައި އޮންނަ ހަމައެކަނި ފާލަމަކީ މި ޑިޖިޓަލް ގުޅުމެވެ. އާމިނަތުގެ ކުޑައިރުގެ ހަނދާންތަކާ މިއަދުގެ ހާލަތު ވަރަށް ތަފާތެވެ. އޭނާ ބޮޑުވަމުން އައީ ބޮޑު އާއިލާއެއް އެއް ގޯއްޗެއްގެ ތެރޭގައި އެކުގައި ދިރިއުޅެ، ކައްކައި ކައިބޮއި އުޅުނު މާހައުލެއްގައެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު، ވަޒީފާއާއި ތައުލީމު ހޯދުމަށް ދަރިން މާލެއަށް ހިޖުރަކުރުމުން، އެއް ފުރާޅެއްގެ ދަށުގައި ބޮޑު އާއިލާއެއް އެކުގައި ދިރިއުޅުމުގެ ސަގާފަތް ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ. ދުރުގައި ތިބެގެން ގުޅުން ބާއްވާ މިންވަރު ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. މިއީ ޒަމާނީ އާއިލީ ގުޅުންތައް ސިފަވެގެންދާ ގޮތެވެ. އާމިނަތު ފަދަ އެތައް ބަޔަކު މިއަދު ތަޖުރިބާކުރަމުންދަނީ، ޖިއޮގްރަފީގެ ގޮތުން ދުރުގައި ތިބި ނަމަވެސް، ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި އާއިލީ ލޯތްބާއި ކުލުނު ދަމަހައްޓަން ކުރާ މަސައްކަތެވެ. މިކަމުން ދައްކައިދެނީ އާއިލާގެ މާނަ ހަމައެކަނި އެއް ގެއެއްގައި ދިރިއުޅުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައި ނެތް ކަމެވެ.

މިއަދު ފާހަގަކުރާ މި އަހަރުގެ ބައިނަލްއަގުވާމީ އާއިލާތަކުގެ ދުވަހުގެ މުނާސަބަތުގައި، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު ވަނީ މުހިންމު މެސެޖެއް ދެއްވާފައެވެ. އެމަނިކުފާނު އެކްސްގައި ކުރެއްވި ޕޯސްޓެއްގައި ވިދާޅުވީ، “ގައުމުގެ ތަރައްގީ ހަލުވިކުރުމަށްޓަކައި ދިވެހި އާއިލާތައް ބާރުވެރިކުރުވުމާއި، އަމިއްލަ ފުދުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގެ އިތުރުން ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެއް” ކަމަށެވެ. އަދި އިސްލާމްދީނުގައި އާއިލީ ގުޅުންތައް ބަދަހިކުރުމަށް ދީފައިވާ އަހައްމިއްޔަތުކަން އެމަނިކުފާނު ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މި ވާހަކަފުޅުން، ގައުމީ ފެންވަރުގައި އާއިލާތަކުގެ ދައުރު ބަލައިގަންނަ މިންވަރު ހާމަވެގެންދެއެވެ. އާއިލާތަކަކީ މުޖުތަމައުގެ ބިންގާ ކަމަށްވާއިރު، އެ ބިންގާ ވަރުގަދަކުރުމަށްޓަކައި ދައުލަތުގެ ފެންވަރުގައި ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހިފައިވާކަން މި މެސެޖުން ސާފުވެއެވެ. ސަރުކާރުން މިހާރު ތައާރަފުކުރަމުންދާ “ސަސްޓެއިނަބަލް ޓައުންޝިޕްސް” މަޝްރޫޢުތަކަކީވެސް އާއިލާތަކަށް ބޭނުންވާ ބޯހިޔާވަހިކަމާއި، ތައުލީމީ އަދި ސިއްހީ ވަސީލަތްތައް އެއްތަނަކުން ލިބޭނެ ގޮތް މަގުފަހިކުރުމަށް އަމާޒުކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކެކެވެ. މިފަދަ މަޝްރޫއުތަކުގެ ސަބަބުން، އާއިލާތަކަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ ހިދުމަތްތައް ފަސޭހައިން ލިބި، ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިވެގެންދާނެއެވެ.

އާއިލާތަކަށް މިއަދު ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމަކީ އިގުތިސާދީ ފިއްތުންތަކެވެ. ދަރިމައިވާ ނިސްބަތް ދަށަށް ގޮސް، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ އާބާދީ އިތުރުވަމުންދާއިރު، އާއިލާތަކުގެ މާލީ ހާލަތަށް އަންނަނީ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަންނަމުންނެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި އާއިލާ ރޭވުމުގެ ހިދުމަތްތަކަށް އޮތް ޑިމާންޑް ވަނީ 37.68 އިންސައްތައަށް އަރާފައެވެ. މިއީ އާއިލާތަކުން ދަރިން ހޯދުމުގައި މާލީ އަދި އިޖުތިމާއީ ކަންކަމަށް ވިސްނާ މިންވަރު އިތުރުވެފައިވާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތަކެތީގެ އަގު އުފުލުމާއި، ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދު ފަތުރުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވެފައި އޮތުމުން އަންނަ ލޮޅުންތަކުގެ ސަބަބުން ގޭބިސީތަކުގެ ހަރަދުތައް ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ.

ވަޒީފާގެ މާހައުލުގައި އާއިލާއާ ރައްޓެހި ސިޔާސަތުތަކެއް ނެތުމާއި، ކުޑަކުދިން ބެލެހެއްޓުމުގެ ހަރަދުތައް ބޮޑުވުމަކީ ގިނަ އާއިލާތަކަކަށް އުފުލަންޖެހިފައިވާ ބޮޑު ބުރައެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، ދެމަފިރިން ވަޒީފާއަށް ގޮސްގެން އާމްދަނީ ހޯދަން މަޖުބޫރުވެ، ދަރިންނަށް ދެވޭ ވަގުތު ކުޑަވެގެންދެއެވެ. އިގުތިސާދީ މާހިރުން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި، މިކަމުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި އާއިލީ އަދި ވަޒީފާގެ އިސްލާހުތަކެއް ބޭނުންވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ދެޖިންސަށް ހަމަހަމަ ޗުއްޓީގެ ސިޔާސަތުތަކާއި، ސަރުކާރުން އެހީދޭ ޗައިލްޑްކެއަރ ނިޒާމުތަކާއި، މަސައްކަތުގެ ވަގުތުތަކަށް ލުއިފަސޭހަ ގޮތްތަކެއް ހަމަޖެއްސުން ހިމެނެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ޑިޖިޓަލް ކަނެކްޓިވިޓީ ނުވަތަ އިންޓަނެޓުގެ ހިދުމަތްތަކަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު އިތުރުވެފައިވާއިރު، މިއީ އާއިލީ ގުޅުންތައް ބަދަހިކޮށްދޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ވީނަމަވެސް، ޑިޖިޓަލް ޑިވައިޑް ނުވަތަ އިންޓަނެޓް ނުލިބޭ އާއިލާތަކަށް މީގެ ސަބަބުން އިތުރު އެކަހެރިކަމެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. އިންޓަނޭޝަނަލް ޓެލެކޮމިއުނިކޭޝަން ޔޫނިއަން (އައިޓީޔޫ) ގެ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދުނިޔޭގެ އާބާދީގެ 26 އިންސައްތަ މީހުންނަށް އަދިވެސް އިންޓަނެޓުގެ ޚިދުމަތް ނުލިބެއެވެ. ޔުނިސެފުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އިންޓަނެޓް ނުލިބުމުގެ ސަބަބުން ކުދިންގެ ތައުލީމަށާއި އާއިލާތަކުގެ ކުރިއެރުމަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް އެޅެއެވެ. ރާއްޖޭގައި އިންޓަނެޓުގެ ހިދުމަތް ފުޅާވެފައި އޮތް ނަމަވެސް، ހިދުމަތުގެ އަގު ބޮޑުވުމާއި، ބައެއް ރަށްރަށުގައި ކަނެކްޝަންގެ ފެންވަރު ދަށްވުމަކީ އާއިލާތަކަށް އޮތް ގޮންޖެހުމެކެވެ.

ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތަކަކީ މިއަދު ތައުލީމާއި ސިއްހީ ހިދުމަތްތައް ހޯދުމަށްވެސް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި އެއްޗަކަށް ވެފައިވާއިރު، މިކަމުގައި ހުރި ފަރަގުތައް ނައްތާލުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރު، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް 2.3 ބިލިއަން މީހުން މޯބައިލް މަނީ އެކައުންޓްތައް ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާއިރު، މިއީ ގިނަ އާއިލާތަކަކަށް މާލީ މުޢާމަލާތްތައް ކުރުމަށް އޮތް މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، އާމިނަތު ފަދަ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ޑިޖިޓަލް ލިޓަރަސީ ނުވަތަ ޓެކްނޮލޮޖީއަށް އަހުލުވެރިކުރުވުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމަކީ، އެމީހުން މުޖުތަމައުން އެކަހެރިވިޔަނުދީ ހިފެހެއްޓުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.

ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައާއި ރާއްޖޭގައިވެސް ގޭބިސީތަކުގެ އޮނިގަނޑަށް އަންނަނީ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަންނަމުންނެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ބޯހިމެނުމުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި 94,424 ގޭބިސީ ހުރިއިރު، މީގެ ތެރެއިން 45 އިންސައްތަ ނުވަތަ 42,571 ގޭބިސީ ހުރީ މާލޭގައެވެ. އެވްރެޖްކޮށް ގޭބިސީއެއްގައި ދިރިއުޅެނީ 4.7 މީހުންނެވެ. ކުރިން ބޮޑެތި އާއިލާތައް އެކުގައި ދިރިއުޅުނު ނަމަވެސް، މިހާރު ގިނައީ ނިއުކްލިއަރ އާއިލާތަކެވެ. އަދި އެކަނި ދިރިއުޅޭ މީހުންގެ ނިސްބަތް އަންނަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. ހާއްސަކޮށް އަތޮޅުތެރޭގައި އެކަނި ދިރިއުޅޭ މީހުންގެ 24 އިންސައްތައަކީ އުމުރުން 65 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންނެވެ. މާލޭގައި މި ނިސްބަތް އުޅެނީ 7 އިންސައްތައިގައެވެ. މިއީ މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް ފެންނަމުންދާ މަންޒަރެކެވެ.

އދ. އިން މިއަހަރަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝިޢާރު ކަމަށްވާ “އާއިލާތަކާއި، ތަފާތުކުރުންތައް އަދި ކުޑަކުދިންގެ ދުޅަހެޔޮކަން” މި މައުޟޫއުންވެސް އަންގައިދެނީ، އާމްދަނީއާއި ހިދުމަތްތައް ލިބުމުގައި ހުރި ފަރަޤުތަކުގެ ސަބަބުން އާއިލާތަކަށް ކުރިމަތިވާ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުޑަކުރުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ. އދ. އިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، އެކަށީގެންވާ އެހީތެރިކަމެއް ނުލިބޭނަމަ، ތުއްތު ކުދިން ތިބޭ އާއިލާތައް ފަގީރުކަމުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގެ 53 އިންސައްތަ ގޭބިސީގައި ބަދިގެ ހުންނަނީ ސިޓިންރޫމާ ގުޅިފައެވެ. އަދި 44 އިންސައްތަ ގޭބިސީގައި ކައްކަނީ ނިދާ ކޮޓަރީގައެވެ. މިއީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން އާއިލާތަކަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. މިފަދަ ޖާގައިގެ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން އާއިލީ ގުޅުންތަކަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށް، ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށްވެސް ހުރަސްއެޅެއެވެ.

އާއިލާގެ މާނަ މިއަދު މިވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފުޅާވެ، ބަދަލުވެފައެވެ. އެއް ފުރާޅެއްގެ ދަށުގައި ނޫޅުނު ނަމަވެސް، ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތަކުން ގުޅިފައިވާ އާއިލާތަކާއި، އެކަނިވެރި މައިން ނުވަތަ ބަފައިން ބަލަހައްޓާ އާއިލާތައް މިއަދު މުޖުތަމައުގައި ގިނައެވެ. މި ބަދަލުވަމުންދާ އޮނިގަނޑުތަކާއެކު، ދައުލަތުގެ ސިޔާސަތުތައްވެސް މިކަންކަމަށް ފެތޭ ގޮތަށް ބައްޓަންކުރަން ޖެހެއެވެ. ހާއްސަކޮށް، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ބޭނުންވާ އަޅައިލުމާއި، މަސައްކަތްކުރާ މައިންބަފައިންނަށް ލުއިފަސޭހަ ގޮތްތަކެއް ހަމަޖައްސައިދިނުމަކީ މިއަދު ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. މިފަދަ ގޮންޖެހުންތަކަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ހޯދައިދިނުމުގެ ގޮތުން، އިޖުތިމާއީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުމަކީ ސަރުކާރުގެ މުހިންމު އަމާޒެކެވެ. އެގޮތުން، މި އަހަރުގެ ބަޖެޓުގައި މި ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުމަށް ހާއްސަ އިސްކަމެއް ދެއްވާނެކަން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވަނީ ހާމަކުރައްވާފައެވެ.