ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު، ރައްޔިތުންނަށް އެންމެ ދިގު މުއްދަތަކަށް، އެންމެ އިތުބާރާއެކު ޚިދުމަތް ދެމުން އަންނަ އެއް މުއައްސަސާއަކީ މޯލްޑިވްސް ޕޯސްޓެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ސިޓީއުރައެއް ރައްދުކޮށްދިނުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ނިޒާމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އުތުރުން ދެކުނަށް، ކަނޑުގެ މަގުންނާއި ވައިގެ މަގުން ރަށްތައް ގުޅުވައިދޭ މައި ނާރެވެ. 119 އަހަރުގެ ދިގު މާޒީއެއް އޮތް މި މުއައްސަސާއިން ވަނީ، ޒަމާނާއެކު އައި ބަދަލުތަކަށް ހޭނި، މިއަދުގެ ޑިޖިޓަލް ދުނިޔޭގައިވެސް ރައްޔިތުން ބަރޯސާވާ އެންމެ މުހިންމު އެއް ޚިދުމަތަށް ވެފައެވެ. އިންޓަނެޓާއި މޯބައިލް ފޯނުގެ ޒަމާނުގައި ޕޯސްޓުގެ ބޭނުން ކެނޑިދާނެކަމަށް ބައެއް ފަރާތްތަކުން ހީކުރި ނަމަވެސް، މޯލްޑިވްސް ޕޯސްޓުން ވަނީ އީ-ކޮމާސް އާއި ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ތެރެއިން އައު އުސްމިންތަކަކަށް ވާސިލުވެފައެވެ. ގައުމީ ފެންވަރުގައި ބަލާއިރު، މިއީ ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދީ އަދި އިޖުތިމާއީ ތަރައްގީގައި މުހިންމު ހިއްސާއެއްވާ، އަދި ކޮންމެ ރައްޔިތަކާވެސް ގުޅިފައިވާ މުއައްސަސާއެކެވެ. ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި ޕޯސްޓުގެ ޚިދުމަތްތައް މިއަދު ވަނީ ކުރިއަށްވުރެ މާ ބޮޑަށްވެސް ފުޅާވެ، ފަސޭހަވެފައެވެ. އެތައް ޖީލެއްގެ ދިވެހިންނަށް ޚިދުމަތްކޮށްފައިވާ މި މުއައްސަސާއަކީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން އުފަންވި އެންމެ ކާމިޔާބު އެއް ޚިދުމަތެވެ.

ޕޯސްޓުގެ ފެށުމާއި ތާރީޚީ ސަފުހާތައް

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްމީ ސިފައެއްގައި ޕޯސްޓުގެ ޚިދުމަތް ފެށިފައިވަނީ 9 ސެޕްޓެމްބަރު 1906 ގައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ މި ޚިދުމަތް ފެށިގެން އައީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ރަސްގެފާނު އެޑްވާޑް 7 ވަނައިގެ ތަސްވީރު ޖަހާފައިވާ، ސިލޯނުގެ 25 ސެންޓުގެ ސްޓޭމްޕެއް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. އޭގެ ތިން އަހަރު ފަހުން، 1909 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖެއަށް ޚާއްސަ އަމިއްލަ ސްޓޭމްޕެއް ވަނީ ތަޢާރަފުކޮށްފައެވެ. މި ސްޓޭމްޕުގައި ފެންނަން ހުރީ މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގެ މުންނާރެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ އަމިއްލަވަންތަކަމާއި ސަގާފަތް ބޭރު ދުނިޔެއަށް ދައްކުވައިދިން މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ޕޯސްޓުގެ ޚިދުމަތަކީ ބޭރު ދުނިޔެއާ ރާއްޖެ ގުޅުވައިދިން ހަމައެކަނި ވަސީލަތެވެ. ޓެލެފޯނާއި އިންޓަނެޓް ނެތް ޒަމާނެއްގައި، ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ކިޔަވަން ތިބޭ ކުދިންނާއި، ވިޔަފާރި ދަތުރުތަކުގައި އުޅޭ މީހުންގެ ހާލުއަހުވާލު ބަލައި، މުއާމަލާތްކުރެވެން އޮތް ހަމައެކަނި ގޮތަކީ ސިޓީއުރައެވެ. އަތޮޅުތެރެއަށް ސިޓީއާއި ތަކެތި ފޮނުވަމުން ދިޔައީ ރިޔަލު ދޯނިފަހަރުގައެވެ. މިއީ އުނދަގޫ އަދި ގިނަ ވަގުތު ނަގާ ކަމަކަށް ވިޔަސް، އޭރުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު މިއީ ރައްޔިތުންނަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ. ކޮންމެ ސިޓީއަކީވެސް އޭގެ ޒާތުގައި އުންމީދާއި އުފާވެރިކަން ގެނެސްދިން އެއްޗެކެވެ.

އެއަށްފަހު، 1967 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖެ ވަނީ ޔުނިވާސަލް ޕޯސްޓަލް ޔޫނިއަން (ޔޫޕީޔޫ) ގެ މެންބަރަކަށް ވެފައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޕޯސްޓުގެ ވިއުގައާ ރާއްޖެ ގުޅި، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކަށް ސިޓީއާއި ތަކެތި ފޮނުވުމުގެ މަގު ފަހިވެގެން ދިޔައެވެ. ޕޯސްޓުގެ ޚިދުމަތް އިތުރަށް ފުޅާކޮށް، ޒަމާނީ ކުންފުންޏެއްގެ ގޮތުގައި ހިންގުމަށްޓަކައި 1994 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުގެ ސައްތައިންސައްތަ ހިއްސާވާ ކުންފުންޏެއްގެ ގޮތުގައި "މޯލްޑިވްސް ޕޯސްޓް ލިމިޓެޑް" ވަނީ އުފައްދާފައެވެ. މިއީ ޕޯސްޓުގެ ޚިދުމަތަށް އައި ވަރަށް ބޮޑު އިންގިލާބެކެވެ. މި ބަދަލާއެކު، ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރަށަކަށް ޕޯސްޓުގެ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ މަސައްކަތް ހަލުވިކަމާއެކު ފެށިގެން ދިޔައެވެ. އަދި ހަމަ އެ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެކްސްޕްރެސް މެއިލް ސަރވިސް (އީއެމްއެސް) ތަޢާރަފުކޮށް، އަވަސް ޕޯސްޓުގެ ޚިދުމަތް ރައްޔިތުންނަށް ލިބޭނެ ގޮތް ހަމަޖެއްސިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، 1994 ވަނަ އަހަރު އިލެކްޓްރޯނިކް ޑޭޓާ އިންޓަރޗޭންޖް ނިޒާމު ތަޢާރަފުކޮށް، ޕޯސްޓުކުރާ ތަކެތި ޓްރެކް ކުރެވޭނެ އިންތިޒާމުވެސް ވަނީ ހަމަޖައްސާފައެވެ.

ޒަމާނީ ބަދަލުތަކާއި އައު ޚިދުމަތްތައް

މިއަދުގެ މޯލްޑިވްސް ޕޯސްޓަކީ ހަމައެކަނި ސިޓީ ބަހާ ތަނެއް ނޫނެވެ. އީ-ކޮމާސްގެ ޒަމާނާ ފައިހަމަކުރުމަށްޓަކައި ކުންފުނިން ވަނީ ޑިޖިޓަލް ޓްރާންސްފޯމޭޝަންގެ ބޮޑެތި މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ޚިދުމަތަކީ "އީ-ތުކުރި" (eTukuri) ޕްލެޓްފޯމެވެ. މި ޕްލެޓްފޯމް މެދުވެރިކޮށް ދިވެހިންނަށް އެމެރިކާ އަދި އެހެނިހެން ގައުމުތަކުގެ އޮންލައިން ފިހާރަތަކުން ފަސޭހަކަމާއެކު ވިޔަފާރިކުރެވެއެވެ. އީ-ތުކުރި މެދުވެރިކޮށް ކަސްޓަމަރުންނަށް އެމެރިކާގެ އެޑްރެހެއް ލިބި، ރާއްޖެއަށް ސީދާ ނުފޮނުވާ މުދާވެސް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ގެނެވޭނެ މަގު ވަނީ ފަހިކޮށްދީފައެވެ. މިއީ އޮންލައިންކޮށް ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތަކަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ލުއިފަސޭހައެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ދިވެހި އުފެއްދުންތައް ބައިނަލްއަޤުވާމީ ބާޒާރަށް ނެރުމަށްވެސް އީ-ތުކުރި ޕްލެޓްފޯމް މެދުވެރިކޮށް ފުރުސަތު ލިބިގެންދެއެވެ. މިއީ ދިވެހި އުފެއްދުންތެރިންނަށާއި ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް ބައިނަލްއަޤުވާމީ މާކެޓަށް ވަނުމަށް ހުޅުވިގެންދިޔަ މުހިންމު ދޮރެކެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ކަސްޓަމަރުންނަށް ތަކެތި ލިބިގަތުމުގައި ހުރި ދަތިތައް ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި ތަޢާރަފުކުރި "ޕިކްޕޯސްޓް" (PikPost) ސްމާޓް ލޮކަރުތަކަކީވެސް އިންގިލާބީ ބަދަލެކެވެ. މާލެ ސަރަހައްދުގައި ބަހައްޓާފައިވާ މި ލޮކަރުތަކުގެ ސަބަބުން، ކަސްޓަމަރުންނަށް ދުވަހުގެ ކޮންމެ ވަގުތެއްގައިވެސް، ކިޔޫގައި ނުޖެހި، އެމީހެއްގެ ޕާރުސަލް ނެގުމުގެ ފުރުސަތު ލިބެއެވެ. ޕާރުސަލް ލޮކަރަށް ލުމާއެކު ކަސްޓަމަރަށް އެސްއެމްއެސް އެއް ލިބޭނެއެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި ލޮކަރުތައް ބެހެއްޓުމާއެކު، ޕާރުސަލް ނަގަން ހޭދަވާ ވަގުތު 75 އިންސައްތަ ކުޑަވެ، 12 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ތަކެތި ހަވާލުކުރެވޭ މިންވަރު ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. މިއީ ވަޒީފާގައި އުޅޭ ފަރާތްތަކަށާއި، އޮފީސް ގަޑީގައި ޕޯސްޓަށް ދާން ވަގުތު ނުލިބޭ ފަރާތްތަކަށް ވަރަށް ބޮޑު ފަސޭހައެކެވެ. މި ޚިދުމަތް ފުޅާކުރުމުގެ ގޮތުން އިތުރު ލޮކަރުތައް ބެހެއްޓުމުގެ މަސައްކަތްވެސް ޕޯސްޓުން ވަނީ ފަށާފައެވެ. މިފަދަ ޒަމާނީ ވަސީލަތްތަކުގެ ސަބަބުން ކަސްޓަމަރުންގެ ހިތްހަމަޖެހުން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައެވެ. ޕޯސްޓުގެ ޚިދުމަތްތައް ޑިޖިޓަލައިޒް ކުރުމުގެ ގޮތުން މޯބައިލް އެޕްލިކޭޝަންތަކާއި އޮންލައިން ޕޭމަންޓް ގޭޓްވޭތައްވެސް ވަނީ ތަޢާރަފުކޮށްފައެވެ.

ރަށްތައް ގުޅުވައިދޭ ލޮޖިސްޓިކްސް ވިއުގަ

ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ޖަޒީރާ ގައުމެއްގައި އެއް ރަށުން އަނެއް ރަށަށް ތަކެތި ފޮނުވުމަކީ އަބަދުވެސް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. ކަނޑުމަގުން ކުރަންޖެހޭ ދިގު ދަތުރުތަކާއި، މޫސުމީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ހުރަސްތަކަކީ ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ދާއިރާގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލައެވެ. ނަމަވެސް މޯލްޑިވްސް ޕޯސްޓުން ވަނީ މި ގޮންޖެހުން ފުރުސަތަކަށް ބަދަލުކޮށް، މުޅި ރާއްޖެ ގުޅުވައިދޭ ހަރުދަނާ ލޮޖިސްޓިކްސް ވިއުގައެއް ގާއިމުކޮށްފައެވެ. މިއަދު ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި 15 އަތޮޅު ޕޯސްޓް އޮފީހާއި، 172 އޭޖެންސީ ޕޯސްޓް އޮފީސް މެދުވެރިކޮށް، މީހުން ދިރިއުޅޭ ހުރިހާ ރަށަކަށް ޕޯސްޓުގެ ޚިދުމަތް ދަނީ ފޯރުކޮށްދެމުންނެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި އޮތް އެންމެ ފުޅާ އެއް ޑެލިވަރީ ނެޓްވޯކެވެ.

މި ވިއުގައިގެ ސަބަބުން، މާލޭގައި ހުންނަ ވިޔަފާރިވެރިޔާއަށް އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްރަށަށް މުދާ ފޮނުވުމަށް ފަސޭހަވެ، އަތޮޅުތެރޭގައި އުފައްދާ ތަކެތި މާލެއަށް ފޮނުވުމަށްވެސް މަގުފަހިވެފައިވެއެވެ. ޚާއްސަކޮށް ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް މިއީ ވަރަށް މުހިންމު ޚިދުމަތެކެވެ. ރަށުގައި ހުރެގެން އޮންލައިންކޮށް ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތަކަށް، އެމީހުންގެ މުދާ ކަސްޓަމަރުންނާ ހަމައަށް ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ޕޯސްޓުގެ ދައުރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. ޕޯސްޓުގެ އެކްސްޕްރެސް މެއިލް ސަރވިސް (އީއެމްއެސް) މެދުވެރިކޮށް ރާއްޖެއިން ބޭރަށާއި ރާއްޖޭގެ އެތެރޭގައި ހަލުވިކަމާއެކު ޕާރުސަލްތައް ފޮނުވެއެވެ. އަދި އޮންލައިންކޮށް ޓްރެކް ކުރެވޭ ނިޒާމެއް ގާއިމުކޮށްފައި އޮތުމުން، ފޮނުވާ ތަކެތި އޮތް ހިސާބެއް ކަސްޓަމަރުންނަށް ވަގުތުން ބަލައިލެވެއެވެ. މިއީ މުދާ ފޮނުވާ ފަރާތާއި ލިބޭ ފަރާތަށްވެސް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ޔަގީންކަމެކެވެ. ސަޕްލައި ޗެއިން މެނޭޖްކުރުމުގައި ޕޯސްޓުގެ ދައުރު ފުޅާވެ، ކަނޑުބޯޓުފަހަރާއި ވައިގެ މަގުން ކުރެވޭ ދަތުރުތައް ގުޅުވާލައިގެން، އެންމެ ދުރު ރަށްރަށަށްވެސް ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ތަކެތި ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ގާބިލުކަން މޯލްޑިވްސް ޕޯސްޓުން ވަނީ ހޯދާފައެވެ. މި ނިޒާމުގެ ތެރެއިން، ރަށްރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް މާލެއަށް ނައިސް، ބޭނުންވާ މުދާ ރަށުގައި ތިބެގެން ހޯދުމުގެ މަގު ވަނީ ތަނަވަސްވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ހުރި ޕޯސްޓް އޮފީސްތަކަކީ ހަމައެކަނި މުދާ ބަހާ ތަންތަނުގެ ބަދަލުގައި، އެ ރަށެއްގެ އިގުތިސާދީ ހަރަކާތްތަކާ ގުޅިފައިވާ މުހިންމު މަރުކަޒުތަކަކަށް ވަނީ ވެފައެވެ.

ރައްޔިތުންގެ ބަރޯސާއާއި އިތުބާރު

މިއަދުގެ ހަލުވި ދުނިޔޭގައިވެސް ދިވެހިން ޕޯސްޓަށް ބަރޯސާވާ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އެ މުއައްސަސާއިން ހޯދާފައިވާ އިތުބާރެވެ. ޔުނިވާސަލް ޕޯސްޓަލް ސަރވިސް އޮބްލިގޭޝަން (ޔޫއެސްއޯ) ގެ ދަށުން، ކޮންމެ ރައްޔިތަކަށްވެސް އަސާސީ ޕޯސްޓުގެ ޚިދުމަތް ލިބިދިނުމަކީ މޯލްޑިވްސް ޕޯސްޓުގެ ޒިންމާއެކެވެ. މި ޒިންމާގެ ދަށުން، ހަމައެކަނި ވިޔަފާރީގެ ފައިދާއަށް ނުބަލައި، ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ ޚިދުމަތެއްގެ ގޮތުގައި މިކަން ދަނީ ކުރަމުންނެވެ. މިއީ އެހެން ކޮމާޝަލް ކޫރިއަރ ކުންފުނިތަކާ ޕޯސްޓް ތަފާތުވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބެވެ. އަމިއްލަ ކުންފުނިތަކުން ފައިދާ ނުވާނެކަމަށް ބަލައި ދޫކޮށްލާ ދުރު ރަށްރަށަށްވެސް، ޕޯސްޓުން މުދާ ފޯރުކޮށްދެނީ މި ގައުމީ ޒިންމާގެ ދަށުންނެވެ.

ޒަމާނަށް އައި ބަދަލާއެކު، މޯލްޑިވްސް ޕޯސްޓުން ވަނީ އެމީހުންގެ ޚިދުމަތްތައް ކަސްޓަމަރުންނާ ގާތަށް ގެންގޮސްފައެވެ. އޮންލައިން ޝޮޕިންގ އާންމުވެފައިވާ މި ދުވަސްވަރު، ރައްކާތެރިކަމާއެކު މުދާ ގެނެސްދޭނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއް ފަރާތަކީ ޕޯސްޓެވެ. 119 އަހަރުގެ ތަޖުރިބާއާއެކު، މޯލްޑިވްސް ޕޯސްޓުން ސާބިތުކޮށްދީފައިވަނީ، މުއައްސަސާއެއް ދެމިއޮންނާނީ ޒަމާނާ ފައިހަމަކޮށް، ރައްޔިތުންގެ ބޭނުންތަކަށް އިޖާބަދީގެން ކަމެވެ. ޑިޖިޓަލް ޕްލެޓްފޯމްތައް އިތުރަށް ފުޅާކޮށް، އަތޮޅުތެރޭގެ ޑެލިވަރީ ނެޓްވޯކް އިތުރަށް ހަރުދަނާކުރުމަށް ޕޯސްޓުން މިހާރުވެސް ދަނީ އައު އިންވެސްޓްމަންޓްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ. މި މަސައްކަތްތަކުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައިވެސް ދިވެހިންގެ އެންމެ އިތުބާރު ހުރި ލޮޖިސްޓިކްސް ބައިވެރިޔާގެ ގޮތުގައި މޯލްޑިވްސް ޕޯސްޓް ދެމިއޮންނާނެކަން ކަށަވަރެވެ. މިހާރު ކުރިއަށްދާ އައު ޕްރޮޖެކްޓްތަކާއެކު، އަތޮޅުތެރޭގެ އިތުރު ރަށްރަށުގައި ސްމާޓް ލޮކަރުތައް ބެހެއްޓުމުގެ އަމަލީ މަސައްކަތް ވަނީ ފެށިފައެވެ.